Waarom was Comuna 13 zo gevaarlijk?

Veel bezoekers associëren Comuna 13 met Pablo Escobar. Volgens onze gids is dat niet correct: Escobar had juist meer impact in Comuna 9 (waar nog delen zijn die hem als Robin Hood zien). In Comuna 13 ging het om iets anders: urban guerrilla-oorlog tussen FARC, ELN, rechtse paramilitairen en de staat, met burgers tussenin. In de jaren 90 en begin 2000 was er dagelijks geweld.

In 2002 voerde het leger Operación Orión uit, een grote militaire operatie in Comuna 13 om guerrilla-groepen te verdrijven. Veel burgerdoden vielen. De heftige foto’s die onze gids liet zien, waren eye-opening.

Hoe kwam de transformatie tot stand?

Na jaren inzet van de gemeente, sociale werkers, kunstenaars en bewoners begon een lange weg. Belangrijkste symbool: de roltrappen (escaleras eléctricas) uit 2011. Voordien moesten bewoners 350 treden omhoog naar hun huizen op de heuvel. Nu gaan zes opeenvolgende roltrappen omhoog. Niet alleen praktisch, ook statement: ‘de stad zorgt voor ons.’

Street art, lokale hiphop, dans en toerisme volgden. Nu is Comuna 13 een van de meest bezochte plekken van Medellín, en de opbrengsten gaan voor een deel terug naar lokale initiatieven.

Hoe boek ik een Comuna 13 tour?

Beste optie: een tour met een gids uit de wijk zelf. Ze vertellen hun eigen verhaal, niet wat ze aan buitenlanders denken te moeten vertellen. Onze gids Stiven was uit Comuna 13, had in Nederland gewoond, sprak goed Engels en zelfs wat Nederlands. Dat was perfect. Boek via:

• Real City Tours (via hun website of hostels). - Via je hostel/hotel, die werken met vaste partners. - Zipline Adventures of Toucan Cafe (hostels) voor getipoeerde tours met lokalen.

Tours duren 2-3 uur, kosten 15-30 euro per persoon, en hebben groepen van 6-12 mensen. Zondagmiddag is druk; doordeweeks rustiger.

Wat zie je op een Comuna 13 tour?

• Street art en muurschilderingen: veel politieke thema’s (Operación Orión, vrede, transformatie). - De roltrappen: zes stuks, met op elk niveau uitzicht. - Monument ter ere van de slachtoffers: voor een rustig moment. - Lokale winkels: graffiti-shirts, gebakken broodjes, handgemaakte kunst. - Muziek en dans: regelmatig tonen jonge dansers een break-dance of hiphop.

Is Comuna 13 nu volledig veilig?

De toeristenroute is veilig, vooral overdag met een gids. Buiten de route kan nog sociale uitdaging bestaan. Niet alle bewoners zijn blij met alle toeristen. Respecteer mensen: vraag voor je iemand fotografeert, koop iets bij een lokaal kraampje als je kunt, en houd het volume laag.

Hoe kom je bij Comuna 13?

Metro Line B naar station San Javier (directe route vanaf Poblado, 20 min, minder dan 1 euro). Vanaf San Javier station lopen tours meestal de trap op naar de wijk. Uber vanaf Poblado: 6-10 euro, 20-30 min.

2 tot 3 uur vanaf San Javier, inclusief rondleiding, roltrappen, street art en een rustmoment.

Op de toeristenroute overdag en met gids: ja. ’s Avonds alleen dwalen niet aanbevolen.

Nee. Escobar had meer impact in Comuna 9. Comuna 13 was vooral getroffen door guerrilla-oorlog en paramilitaire geweld.

15 tot 30 euro per persoon. Goedkoper is gratis ‘walking tour’ met fooi (gangbaar 5-10 euro).

Ja, metro naar San Javier, dan lopend. Maar zonder gids mis je de context en verhalen die de wijk haar betekenis geven.

Engels-talige tours zijn makkelijk te boeken. Zonder tour (zelf lopen) helpt basis-Spaans om met winkeliers te praten.